Home » Zaden » Zaden - Achtergrond » GM-octrooien in handen van BAYER en BASF

GM-octrooien in handen van BAYER en BASF

oktober 21, 2013

bayer-protest-engelandMonsanto is niet de enige
(Tekst overgenomen van de Duitse Coordination gegen BAYER-Gefahren – oktober 2013) In het debat over de gentech-gewassen gaat veel aandacht uit naar de rol van het chemische bedrijf Monsanto. In de voetsporen van Monsanto is het Duitse bedrijf Bayer echter ook een van ’s werelds grootste landbouwbedrijven geworden. Bayer is al een van de grootste leveranciers van bestrijdingsmiddelen en zaaigoed. En wanneer we naar de cijfers van het Europees Octrooibureau kijken, zien we dat Bayer zelfs de nummer één is in de wereld als het gaat het aantal octrooien op genetisch gemanipuleerde organismen (GGOs).

Maïs, tarwe, rijst, gerst, soja, katoen, suikerbieten, koolzaad, aardappels, tabak, tomaten, druiven – de lijst van transgene gewassen waar Bayer Cropscience een octrooi op heeft is lang. Het bedrijf heeft zelfs octrooien aangevraagd op bomen, waaronder populieren, naaldbomen en eucalyptusbomen. Dit is gebleken uit het onderzoek van de Coordination gegen BAYER-Gefahren en No Patents on Seeds!. Voor het onderzoek hebben deze groepen alle octrooiaanvragen van Bayer van de afgelopen 20 jaar bekeken. Zij concludeerden dat het bedrijf 206 octrooien in handen heeft van de in totaal 2000 uitgegeven octrooien op GGOs in Europa. Dit betekent dat Bayer nu de nummer één is, gevolgd door Pioneer (179 octrooien), BASF (144), Syngenta (135) en Monsanto (119).

Groeiende machtsconcentratie
Met een internationaal marktaandeel van 20% is Bayer Cropscience, een dochterbedrijf dat volledig valt onder Bayer AG, de één na grootste producent van bestrijdingsmiddelen (na Syngenta). In de verkoop van zaaigoed staat Bayer momenteel op nummer 7 met een marktaandeel van 3%. bayer-tekeningetjeDe toenemende concentratie van macht in de landbouwsector is al decennia gaande. De tien grootste bedrijven hebben gezamenlijk een marktaandeel van meer dan 70% in zaaigoed en bestrijdingsmiddelen. Deze oligopolie maakt het mogelijk dat deze bedrijven de prijzen sturen, de politiek beïnvloeden en uiteindelijk bepalen hoe de mensheid haar voedsel produceert. “Als je de controle hebt over olie beheers je het land, als je de controle hebt over het voedsel beheers je de bevolking,” merkte voormalig Staatssecretaris van de VS Henry Kissinger ooit op. Voor dit doeleinde is het patenteren van gewassen en dieren een essentieel middel. Al in 2008 waarschuwde het International Assessment of Agricultural Science and Technology for Development (IAASTD), opgericht door de VN en de Wereldbank, dat onderzoek en het doorgeven van kennis belemmerd wordt door het groeiend aantal verstrekte octrooien. Vooral in ontwikkelingslanden betekent dit dat lokaal ontwikkelde landbouwmethoden bedreigd worden en niet kunnen bijdragen aan voedselveiligheid en economische duurzaamheid.

Groeiend gebruik van onkruidverdelgers
Monsanto is verreweg de grootste leverancier van gentech-zaden in de wereld. Het bedrijf heeft tientallen kleinere zadenbedrijven opgekocht, waardoor ze nu een marktaandeel van 27% heeft bemachtigd. Het Amerikaanse bedrijf is ook koploper op het gebied van package deals van GMOs met onkruidverdelgers: 95% van de gentech soja en 75% van alle verbouwde gentechgewassen zijn resistent tegen glyfosaat (met de merknaam Roundup), dat ontwikkeld is en geleverd wordt door Monsanto. Uit onderzoeken blijkt dat het gebruik van glyfosaat geboorte-afwijkingen en kanker tot gevolg kan hebben. Steeds meer boeren en landarbeiders worden vergiftigd, vooral in Latijns Amerika. Ondanks de herhaalde beloftes van de biotechnologie-bedrijven heeft het verbouwen van gentech-gewassen niet geleid tot een verminderd gebruik van bestrijdingsmiddelen, maar juist tot een toename. Kritiek richting Monsanto is daarom meer dan terecht. bayer-protest-australieDat de meeste aandacht uitgaat naar Monsanto komt bedrijven als Bayer en BASF goed uit, omdat zij nauwelijks aandacht krijgen in het debat. Maar het door Bayer ontwikkelde middel glufosinaat, chemisch verwant aan glyphosaat en ook verkocht in combinatie met resistent zaaigoed, is net zo gevaarlijk. Het actieve middel kan vervormingen van foetussen veroorzaken en is daarom aangemerkt als reproductief giftig. Daarom moet het middel in 2017 van de Europese markt zijn. Dit heeft Bayer er echter niet van weerhouden begin dit jaar aan te kondigen een enorme glufosinaatfabriek in de VS te gaan bouwen. Hiermee wil het bedrijf het gat vullen veroorzaakt door de afnemende effectiviteit van glyphosaat om onkruid te kunnen bestrijden.

Bayer neemt de markt over
Als het gaat om ‘groene gentechnologie’ loopt Bayer snel op Monsanto in. Sinds de jaren 80 doet het bedrijf al onderzoek op het gebied van GGOs. In 2001 stegen ze naar de top door overname van het bedrijf Aventis Cropscience, wat ontstaan was door een fusie van Schering, Rhone Poulenc en Hoechst. Vervolgens kocht Bayer bedrijven op zoals Plant Genetics Systems, Planttec, Prosoy Genetics en Athenix. Daarop ging Bayer afspraken maken met biotech-onderzoeksbedrijven als Evogene (die onderzoek doen naar rijst), Mertec (soja), Futaragene (katoen), de Commonwealth Wetenschappelijke en Industriële Onderzoeksorganisatie (tarwe) en het Braziliaans Centrum voor Suikerbieten Onderzoek. Op dit moment bestaat het grootste gedeelte van de zaden die Bayer verkoopt uit katoen, waarbij het bedrijf het octrooi op 18 gentech-variëteiten bezit. Bayer verkoopt ook genetisch gemanipuleerde koolzaad, suikerbiet, maïs en soja. Het is alweer tien jaar geleden dat Bayer een aanvraag deed om het resistente rijstgewas LL62 in Europa te mogen importeren.

Bayer’s 206 octrooien op gentech-gewassen
Uit het onderzoek komt naar voren dat Bayer de afgelopen 20 jaar in totaal 771 octrooiaanvragen heeft gedaan bij het Europees Octrooibureau. Hiervan zijn er 206 toegekend. De afgelopen drie jaar waren het twee Duitse bedrijven die aan kop liepen met het verkrijgen van octrooien: BASF (69) en Bayer (56). Bayer heeft 26 octrooien voor zetmeel- en suikergewassen. De bedoeling is om zetmeel te produceren voor industriële toepassingen met behulp van GGOs. Genetische manipulatie wordt ook gebruikt om suikers te produceren voor specifieke toepassingen. 23 van Bayer’s octrooien zijn gerelateerd aan resistentie tegen bestrijdingsmiddelen. De octrooien op glufosinaat komen gedeeltelijk uit de jaren 80 en zijn nu verlopen. Om het octrooi te verlengen heeft Bayer kleine genetische aanpassingen gemaakt om nieuwe octrooien te kunnen aanvragen. Sinds het octrooi van Monsanto op glyfosaat is verlopen, produceert ook Bayer dit middel en het bedrijf heeft inmiddels 10 octrooien op glyfosaat technologieën. Octrooinummer EP 1994158 bijvoorbeeld een proces waarmee Bayer claimt 23 soorten gewassen resistent te hebben gemaakt tegen glyfosaat, waaronder maïs, tarwe, gerst, soja, rijst, bomen en gras.

Vervuilingsschandaal
In augustus 2011 ontving Bayer toestemming om het glufosinaat-resistente sojagewas A5547-127 naar Europa te importeren. Dit type soja wordt vooral in Latijns Amerika geproduceerd en ingevoerd in Europa als veevoer. Enige maanden hiervoor had het bedrijf een octrooi verkregen op de sojaboon, dat geldig blijft tot 2026. Het octrooi geeft het bedrijf ook het exclusieve recht om zaaigoed te testen op vervuiling met hun zaad, wat onafhankelijk onderzoek belemmerd. Een glufosinaat-resistent gewas heeft eerder geleid tot het grootste besmettings-schandaal in de geschiedenis van gentechzaden. In 2006 werd in supermarkten over de hele wereld de gentechrijst LL601 aangetroffen zonder toestemming om dit te verkopen. Meer dan 30% van de Amerikaanse rijst bleek besmet. De EU en Japan hebben direct alle import van rijst uit de VS stil gelegd. In 2012 moest Bayer meer dan 900 miljoen dollar schadevergoeding betalen aan de boeren die hiervan het slachtoffer werden. LL601 bestaat overigens nog steeds en wordt regelmatig aangetroffen in normale rijst.

Terminator octrooien
Sinds duizenden jaren produceren boeren hun eigen zaaigoed. Ze hebben daardoor gewassen ontwikkeld die optimaal zijn aangepast aan lokale omstandigheden. Deze activiteit is de grote zaadbedrijven een doorn in het oog. Hun meest vergaande wapen tegen zelf-vermeerderende zaden is hun zogenaamde “terminator technology”: dit betekent dat genetisch gemanipuleerde gewassen steriel zijn zich niet kunnen voortplanten. Dit maakt het voor boeren fysiek onmogelijk zelf zaden over te houden voor het volgend jaar, waardoor ze dus gedwongen worden ieder jaar opnieuw hun zaaigoed te kopen. Zonder de terminator technologie zorgen zaaigoedbedrijven trouwens ook al door middel van contracten dat boeren elk jaar nieuwe zaden moeten komen. Alle grote agro-multinationals doen onderzoek naar terminator zaaigoed, en allemaal hebben ze al octrooien op dit gebied. Na het bedrijf Aventis over te hebben genomen, beschikt Bayer ook over octrooien op terminator technologie. Zo’n octrooi heet dan bijvoorbeeld “proces om vrouwelijk steriele planten te produceren” of “Planten met gemodificeerde bloemen”. Terminator planten worden nog niet verbouwd, omdat er als onderdeel van VN Verdrag voor Biodoversiteit uit 2000 een moratorium bestaat. Maar er zijn meerdere pogingen gedaan om dit moratorium te doorbreken. Als de bedrijven hierin slagen is dit een gigantische bedreiging voor de voedselveiligheid van miljoenen mensen die uitsluitend afhankelijk zijn van landbouw en hun eigen voedsel produceren – vooral in de zogenaamde ‘ontwikkelingslanden’. Daarom eisen milieu- en mensenrechtenorganisaties over de hele wereld een permanent verbod op dit type technologie.

Octrooien uitruilen
Ondanks het grote aantal octrooien en bedrijven zijn Bayer’s gentech-activiteiten gebaseerd op slechts twee technieken: ten eerste het verkopen van resistent zaaigoed in combinatie met glufosinaat of glyfosaat, en ten tweede het verkopen van planten die de giftige bacterie bacillus thuringiensis (Bt) ingebouwd hebben, waardoor ze zelf insecten doden. Allebei deze technieken zijn al op de markt sinds de jaren 90. Vanwege de gevaren die ze meebrengen voor de mensheid en het milieu, eist de Coalitie tegen Bayer-gevaar nu dat glufosinaat en glyfosaat onmiddellijk van de markt gehaald worden. Omdat genetisch gemodificeerde planten hun effect steeds meer verliezen, heeft Bayer veel octrooien uitgewisseld met Monsanto, DuPont, Syngenta en Dow. De bedrijven gebruiken nu ook methoden van hun concurrenten en bieden zaden aan die resistent zijn tegen twee of zelfs drie typen herbiciden. In 2012 was een type soja geïntroduceerd dat bestand is tegen glufosinaat, glyfosaat en 24,D (dit laatstgenoemde middel was onderdeel van het ontbladeringsmiddel Agent Orange). Monsanto is recentelijk zelfs een procedure gestart om toestemming van de EU te krijgen om ‘Smartstax’ suikermaïs te importeren. Deze plant is niet alleen immuun voor glufosinaat en glyfosaat, maar bevat ook zes bacillus thuringiensis (bt) gifstoffen.

Octrooien op conventionele gewassen
De afgelopen 25 jaar zijn Bayer en de andere gentech-bedrijven er niet in geslaagd de weerstand van de Europese consument tegen genetische modificatie te breken. BASF heeft het opgegeven en heeft zijn gehele GGO onderzoek verplaatst naar de VS. Hier komt bij dat de voorspellingen over genetische modificatie onjuist bleken te zijn. De opbrengsten per hectare van de gewassen zijn niet significant gestegen en het gebruik van pesticiden is niet gedaald. Vanwege deze redenen intensiveert Bayer nu weer het gebruik van conventionele landbouwtechnieken. Maar ook het op conventionele wijze verbouwen van gewassen is aantrekkelijker voor grote bedrijven ze er octrooien voor bezitten. Deze probeert Bayer op het moment te verwerven en het is hier recentelijk succesvol in geweest. Het Europees Octrooibureau (EOB) heeft in augustus 2011 een octrooi toegekend voor het gebruik van planten met een verhoogde weerstand tegen stress (octrooi EP1616013). Dit octrooi loopt tot 2024. Stressfactoren zijn bijvoorbeeld droogte, hoge lichtintensiteit, hitte of een schaarste aan voedingsstoffen. bayer-protest-duitslandBij het Europees Octrooibureau gaan van de 2000 octrooiaanvragen voor gewassen er 100 over conventioneel veredelde gewassen.

Het is ook gebruikelijk conventioneel veredelde gewassen achteraf ook met eenzelfde effect genetisch te modificeren omdat er met het gebruik van deze techniek makkelijker een octrooi op is te verkrijgen. Door dit soort octrooien toe te kennen geeft de EOB aan het veranderen van een plant als een uitvinding te zien maakt het dus mogelijk genetisch bronmateriaal te monopoliseren. Hiermee is de internationale octrooiwetgeving aanzienlijk veranderd. Zowel de Octrooi Conventie in 1963 in Straatsburg als de Europese Octrooi Conventie uit 1977 hebben octrooien op “essentiële biologische processen” uitgesloten. Veredelde planten of dieren of soorten planten of dieren werden niet gezien als een uitvinding die bescherming verdient – het doel van deze beslissing was te voorkomen dat levende organismen handelswaar werden. Het gevolg van deze beslissing was dat het voor gentechnologie moeilijk werd uit te groeien tot een winstgevende economische sector. Daarom wrongen de lobbyisten van Bayer & Co. zich in alle mogelijke juridische bochten om die paragrafen zo uit te leggen en te veranderen dat er wel weer mogelijkheden ontstonden voor hun ‘GENiale’ activiteiten.

De doorbraak kwam in 1980 toen het octrooibureau van de VS een octrooi op een bacterie toekende. De argumentatie van het Hoogste Gerechtshof was dat een bacterie meer leek op een levenloze chemische verbinding dan op bijvoorbeeld een paard, bij of framboos en dus wel patenteerbaar was. Vervolgens ging het steeds verder. Zo lukte het de Universiteit van Harvard in 1988 de zogenaamde ‘OncoMouse’ (ook wel kankermuis genoemd) geregistreerd te krijgen als intellectueel eigendom en sloot de universiteit vervolgens een licentie-overeenkomst met DuPont over het gebruik van de muis. En op dit moment verleent het Europees Octrooibureau dus al rechten op conventioneel veredelde planten. Maar is er nog hoop. Tijdens een laatste zitting voor het zomerreces besloot de Duitse Bondsdag tot een aanpassing van de Duitse octrooiwetgeving. Het toekennen van intellectuele-eigendomsrechten op conventioneel veredelde planten en dieren wordt weer verboden. De nieuwe wetgeving laat nog ruimte voor enkele uitzonderingen en bovendien heeft het geen invloed op de activiteiten van het Europees Octrooibureau.

Christoph Then van Keine Patente Auf Saatgut! is er toch blij mee: „Van deze beslissing gaat een belangrijk signaal uit. De partijen in de Bondsdag zijn het er unaniem over eens dat we duidelijke grenzen moeten stellen aan de invloed die grote bedrijven hebben op onze eerste levensbehoeften. We moeten echter blijven strijden over de precieze formulering van deze wet – dat geldt zowel voor Duitsland als op het Europese niveau.“.

Dit is een vertaling van de originele Duitse op de website van Coordination gegen BAYER-Gefahren: http://www.cbgnetwork.de/5229.html

Aantal door het Europees Octrooibureau afgegeven octrooien 1. Bayer: 206 2. DuPont-Pioneer: 179 3. BASF: 144 4. Syngenta: 135 5. Monsanto: 119 6. Dow: 20 Aantal octrooiaanvragen 1. DuPont-Pioneer: 1.454 2. BASF: 1.273 3. Syngenta: 961 4. Monsanto: 811 5. Bayer: 771 6. Dow: 228 links:

Octrooien op gentechnologie van Bayer and Syngenta: http://www.cbgnetwork.de/downloads/Patents_Bayer_Syngenta.pdf

Octrooien op gentechnologie van BASF, Pioneer, Dow and Monsanto: http://www.cbgnetwork.de/downloads/Patents_BASF_Pioneer_Dow_Monsanto.pdf

Gedetailleerde lijst met de octrooien van Bayer: http://www.cbgnetwork.de/downloads/Bayer_erteilte_Patente.pdf