Home » GMOs » Gentech - Achtergrond » Kritische vragen bij het DuRPh–project: gentechaardappels van WUR landbouwuniversiteit

Kritische vragen bij het DuRPh–project: gentechaardappels van WUR landbouwuniversiteit

juli 11, 2013

Wageningen Universiteit & Research (WUR) zijn momenteel aardappels aan het ontwikkelen en testen die door genetische modificatie (GM) resistent gemaakt zijn voor aardappelziekte. Het project loopt van 2006 tot 2016, en wordt met tien miljoen euro gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Aardappelziekte, wetenschappelijke naam Phytophthora Infestans, is één van de vele ziekten die de aardappelteelt kunnen verstoren. Het veroorzaakt donkere plekken op de bladeren en stelen van de plant, er kan witte schimmel verschijnen, en geinfecteerde aardappels worden zwart en verrotten. In de conventionele landbouw wordt de ziekte bestreden met chemische schimmelbestrijdingsmiddelen. Het project, genaamd DuRPh (Duurzame Resistentie tegen Phytophthora) gebruikt aardappelziekte-resistente genen uit wilde aardappelrassen, ‘opgestapeld’ in sets van drie tot vijf genen, en voegt deze dan toe aan commerciële aardappelrassen. De onderzoekers zeggen dat deze aardappels exact hetzelfde zijn als de originele soort, maar met het toegevoegde voordeel van ziekteresistentie. Voor het maken van genetisch gemodificeerde organismen gebruiken gentechnologen vaak ‘merkergenen’ die resistentie tegen antibiotica of een herbicide om te testen of de genen succesvol getransplanteerd zijn. In het DuRPh project is bij één derde van de aardappels de enige merker de resistentie voor aardappelziekte. De andere tweederde heeft het merkergen AHAS of NPTII (van bacteriële origine). Uiteindelijk zouden er geen markers meer in de DuRPHh-aardappels zitten.

Verontrustend is dat de onderzoekers bij het WUR willen claimen dat hun experimenten geen genetische modificatie zijn, maar ‘cisgenese’, omdat de genen die in het landbouwras getransplanteerd zijn van dezelfde soort (aardappel) komen. Ze beweren dat ‘cisgenese’ anders is dan andere soorten genetische modificatie, en dat ze niet onderworpen zouden moeten worden aan GM-reguleringen, zoals veiligheidstesten en het labelen van produktverpakkingen, waarmee ze boeren en consumenten de vrije keuze ontnemen.

In hun DuRPh-promotiemateriaal ‘vergeten’ de onderzoekers handig de bacteriële markergenen te noemen die in tweederde van hun aardappels aanwezig zijn. Ze besteden in totaal een miljoen euro om hun opvattingen en eenzijdige informatie te verspreiden onder boeren, politici, wetenschappers en het bredere publiek.

Natuurlijk komen deze pogingen tot deregulering voort uit winstbejag: als de proeven succesvol zijn hoopt de WUR een dienst te kunnen leveren aan aardappeltelers: zij brengen hun stapels resistentiegenen in de aardappels, en krijgen in ruil daarvoor betaling. Als de regels onveranderd blijven zou dat betekenen dat ze jarenlang veiligheidstests zouden moeten doen voor iedere gemodificeerd aardappelras, waarmee het project financieel onhaalbaar zou worden.

Wetenschappers hebben hun zorgen al geuit over de pogingen tot deregulering van de WUR onderzoekers, en benadrukken de risico’s die zowel bij traditionele genetische modificatie als bij cisgenese van toepassing zijn:

“Het is breed vastgesteld dat het proces van het transplanteren van welk gen dan ook in planten leidt tot grootschalige translocatie van het DNA van de plant, verstoring en fragmentatie van het transgen, en veelvuldige onvoorspelbare invoegingen van het plasmide DNA … behalve transgene veranderingen zou een cisgene plant waarschijnlijk rigoreuze, weefsel-specifieke uitdrukkingen van het geintroduceerde gen missen, waardoor afwijkende secundaire modificaties van eiwitten mogelijk zouden zijn, zoals glysolisatie, wat in dieren ernstige immunogene reacties kan veroorzaken” (Shubert en Williams, 2006)

Daarbij zullen conventionele en biologische boeren geen enkele manier hebben om te controleren of kruisbestuiving heeft plaatsgevonden, omdat een aantal van deze aardappels zonder merkers ontwikkeld is.

Biologische kwekers en telers houden vol dat zij de aardappelziekte kunnen bestrijden, en dat er aardappelziekte-resistente biologische aardappels gekweekt zijn, zoals Sarpo Mira, Bionica en Toluca. Ironisch genoeg is het biologische kweekproject BioImpuls afhankelijk van de inzichten in aardappelziekte en genetische ontwikkelingen voortkomend uit het DuRPh project door hun drastisch kleinere budget van 800.000 Euro, tegenover de 10 miljoen van DuRPh.

Er wordt een gigantische 1 miljoen Euro uitgegeven aan communicatie en lobby, om een positief beeld van het project en van het idee van ‘cisgenese’ te creëren. Echter, het DuRPh team moet nog een volledig rapport presenteren van de aardappelproeven. Alle publieke communicatie heeft een puur promotionele functie, waarbij de nadruk wordt gelegd op de voordelen van genetische modificatie en de nadelen van klassieke kweek. De promotie is gericht op het idee van deze aardappels als de duurzame toekomst van de aardappelindustrie, maar de veldonderzoeken van het DuPRh project zijn alleen gericht op de effectiviteit van de resistente genen. Er is geen gestructureerd onderzoek naar de mogelijke nadelige gevolgen voor bijvoorbeeld het bodemleven, nuttige insecten, menselijke consumptie etc.

De onderzoekers bij het WUR pushen hun methode als het antwoord voor duurzame en gezonde aardappels, maar hun poging tot deregulering zou kunnen leiden tot het introduceren van ongeteste en ongeetiketteerde GGOs in de menselijke voedselketen en het milieu. BASF, een chemiebedrijf dat al jaren met vergelijkbare experimenten bezig is, heeft al aangekondigd dat ze hun aardappel onderzoek zullen staken, na toe te geven dat consumenten in Europa in meerderheid geen genetisch gemodificeerd eten op hun bord willen. Nederlandse handelaren in aardappelpootgoed hebben hun telers al aangegeven niet aan GG-aardappelen te beginnen, en  hun Gentechvrije beleid benadrukt, zodat ze hun afzetmarkt niet verliezen. Die wil immers geen gentechaardappels.

Het is tijd dat de WUR ophoudt een produkt op te dringen dat ongewild en onnodig is, en die gevaarlijke gevolgen zou kunnen hebben door de poorten te openen voor ongereguleerde GGO’s.

Voor verdere informatie over GM in het Engels, bezoek alsjeblieft: aseed.net/gmo en gmwatch.org, aseed.net/gentech en gentech.nl voor Nederlands.

Referenties:
On cisgenetics: Schubert, D and Williams, D (2006) Vol. 24 No. 11 Nature Biotechnology
http://www.wageningenur.nl/nl/Expertises-Dienstverlening/Onderzoeksinstituten/plant-research-international/DuRPh.htm