Home » Zaden » Zaden - Nieuws » Update zadenwetgeving

Update zadenwetgeving

december 8, 2014
Geplaatst in: Gentech - Nieuws, Zaden - Nieuws | 0

RtS-granen16-9Ook dit najaar kwamen, op initiatief van de Oostenrijkse zadenvereniging Arche Noah, verschillende belangenorganisaties bij elkaar in Wenen, om de ontwikkelingen in de Europese zadenpolitiek en –wetgeving te bespreken. Dit resulteerde in de volgende update en analyse over de diverse wetgeving en internationale regelgeving die van belang zijn voor de biodiversiteit in de landbouw.

Zoals misschien bekend is het voorstel van de Europese Commissie voor een nieuwe EU-zadenwetgeving dit voorjaar verworpen door het Europees parlement. Volgens de tegenstanders zou de nieuwe regelgeving leiden tot afname van de diversiteit en een nog groter marktaandeel voor de grote zadenmonopolisten. Het wetsvoorstel werd geformuleerd op initiatief van de zadenmultinationals, die een wet willen die bindend is voor alle lidstaten. Er is dan ook intensief gelobbyd voor het snel aannemen van deze wet, maar tevergeefs.

Het is hoogst ongebruikelijk dat een door de Commissie geheel uitgewerkt voorstel wordt weggestemd. Een van de argumenten was dat het honderden pagina’s tellende voorstel, zeker na alle kritiek en aanpassingen, een onwerkbaar technocratisch, voor niet-juristen ondoorgrondelijk gedrocht vormde. Het wegstemmen van het impopulaire wetsontwerp had vermoedelijk ook te maken met de Europese verkiezingen die kort daarna volgden. Het lijkt er op dat de druk vanuit maatschappelijke organisaties en andere democratische processen de invloed van de machtige zadenlobby (tijdelijk) heeft kunnen beteugelen.
Het voornaamste bezwaar tegen de wet (die reguleert welke zaden worden toegelaten op de Europese markt) is dat wordt uitgegaan van industriële zaden als norm, terwijl de markt wordt dichtgetimmerd voor niet-industriële zaden. Deze ‘boeren’zaden, diverse, zich natuurlijk evoluerende, genetisch gevarieerde, optimaal aangepaste, goedkope of vrij toegankelijke, low-input, low-tech, traditionele of ook wel: normale zaden zijn onmisbaar voor de duurzame en klimaatvriendelijke landbouw. Al teveel van deze diversiteit is verloren gegaan in de voorbije eeuw….

Het is inmiddels eind 2014. Niemand had het verwacht, maar als het aan de nieuwe Commissie ligt , wordt de afgewezen zadenwet nog een keer onder handen genomen. Bij het schrijven van dit bericht is nog niet bekend of dit werkelijk deel zal uitmaken van het programma van de Commissie voor het komende jaar. Het formuleren van een geheel nieuw wetsvoorstel is namelijk een veel langduriger proces, dat voor 2016 geen vrucht zal afwerpen, en er wordt kennelijk veel druk uitgeoefend om op te schieten.

TTIP
Actueler op dit moment is de dreiging van het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP). Dit handelsverdrag tussen de EU en de VS neemt de belangrijkste obstakels voor een volledige marktovername door multinationals weg, en komt tot stand zonder democratische interventiemogelijkheden of transparantie. De onderhandelingen vinden plaats achter gesloten deuren, en wat er tot nu toe naar buiten is gekomen doet de ernst van de zadenwet verbleken. Als TTIP doorgaat kunnen multinationals die zich beperkt voelen in hun vrijheid overheden aanklagen wegens winstderving. Met de enorme schadevergoedingen die worden geëist kunnen ze forse politieke druk uitoefenen. Voorbeelden van zulke rechtszaken vind je nu al in Latijns-Amerikaanse landen waar soortgelijke handelsovereenkomsten zijn gesloten.

Het TTIP handelsverdrag geeft bedrijven ook meer ruimte om de regelgeving voor genetisch gemanipuleerde (GMO) gewassen op de EU markt te omzeilen. Het is geen toeval dat het leeuwendeel van de bedrijfslobby voor TTIP afkomstig is uit de biotech en agro-industrie. Tot hun ergernis is de EU veel te terughoudend met het toelaten van nieuwe GMO gewassen. Maar verreweg de meeste Europeanen willen geen GMO’s in hun voedsel.

GGO’s in de EU
Op 3 december jongstleden bereikten Europese Commissie en Europese Raad overeenstemming met het Milieucomité van het Europarlement over voorstellen voor een nieuwe GMO-toelatingsprocedure. De Commissie wil de procedure versoepelen, en in ruil daarvoor elke lidstaat het recht te geven de toegelaten GMO’s te weigeren op hun eigen grondgebied, de zogeheten ‘opt-out’ mogelijkheid. Dit recht bleek bij nader inzien een wassen neus, en zou geen stand houden als een GMO-bedrijf de weigering zou aanvechten.

Ook zou de Commissie gaan uitmaken welke redenen voor weigering gegrond zijn en welke niet. Wakkere Europarlementariërs hebben daar een stokje voor gestoken. In het aangepaste voorstel krijgen lidstaten alsnog zelf zeggenschap, en kunnen ze GMO’s verbieden om verschillende redenen: milieubeleid, bestemmingsplannen, landbouw- of sociaal-economisch beleid. De parlementariërs zijn verder van mening dat ook GMO-besmettingsrisico’s, de aanhoudende wetenschappelijke onzekerheid, groeiende gifresistentie in onkruid en insecten, de impact van invasieve GM-variëteiten op het milieu en het gebrek aan gegevens over de mogelijke ongunstige effecten van een GM-soort eveneens geldige redenen voor een nationaal verbod vormen. Daarnaast dient de Commissie voordat een EU-toelating kan worden verleend voor ieder nieuw GMO gewas een risicoanalyse te maken van de onmiddellijke en vertraagde effecten van GMO’s op gezondheid en milieu, aldus de Europarlementariërs.

Intellectueel eigendomsrecht
Een ander strijdtoneel op zadengebied is de wetgeving rond intellectueel eigendomsrecht. De agro-industrie is in rap tempo bezig het alleenrecht (patent, ook wel: octrooi) op gebruik van allerlei planten en dieren te verwerven, hoe absurd dit ook klinkt. Dergelijke patenten ontwrichten de markt en vormen een bedreiging voor de biodiversiteit. Het Europees Octrooiburo (EOB) verleent dergelijke patenten, die geldig zijn in de hele EU, steeds vaker. Een reeks organisaties uit verschillende Europese landen zijn begonnen hun verzet hiertegen te bundelen en zijn een juridische strijd tegen patenten op planteigenschappen aangegaan.

Het Nederlandse Bionext diende eerder dit jaar samen met LTO en 32 andere organisaties uit 27 Europese landen bezwaar in bij het Europees Octrooi Bureau (EOB) tegen het octrooi van Syngenta op rode paprika’s. Bionext eist samen met de coalitie dat het octrooi wordt ingetrokken. De ‘uitvinding’ van Syngenta betreft namelijk een eigenschap van een plant – resistentie tegen witte vlieg – die in de natuur voorkomt. Het is de eerste keer in de geschiedenis van het EOB dat een zo breed gedragen bezwaar is ingediend. Begin december 2014 is door de Europese coalitie ‘No Patents on Seeds’ bezwaar ingediend tegen een Europees patent dat het Amerikaanse bedrijf Monsanto sinds februari 2014 in handen heeft. Patent EP2134870 heeft betrekking op het selecteren van sojabonenplanten op klimatologische aanpassingen en op het gebruik van honderden DNA combinaties uit de normale genetische diversiteit van sojaplanten. Dit sojapatent geldt ook voor regio’s buiten Europa zoals de VS, Canada, China en Zuid-Afrika. De No-Patents coalitie beschuldigt Monsanto van biopiraterij.

Wat verder van grote invloed is op de wereldwijde zadenmarkt zijn de internationale afspraken die vallen onder het verdrag van de UPOV (International Union for the Protection of New Varieties of Plants). Stond UPOV oorspronkelijk garant voor een milde vorm van rechtenbescherming voor kwekers en veredelaars tegen malafide handelaars (1966), anno 2014 vertoont het verdrag steeds meer trekjes van internationaal patentrecht. Ook op dit terrein zijn Seedsavers actief de ontwikkelingen te monitoren.

Terug naar Brussel
Het verwerpen van de EU-zadenwet houdt in dat de huidige Europese Richtlijnen voorlopig van kracht blijven. Hoe dat uitpakt verschilt nogal per land: de richtlijnen bieden ruimte om op verschillende manieren te worden geïnterpreteerd en toegepast. Ook zijn er allerlei uitzonderingen geformuleerd waar de richtlijnen geen betrekking op hebben. Niet alle landen maken gebruik van deze uitzonderingen. De belangen zijn per land ook heel anders: Frankrijk is bijvoorbeeld heel strikt, daar zijn dan ook veel zadenproducenten met grote belangen op de Franse en internationale markt. De zware boetes die seedsavers-organisatie Kokopelli kreeg opgelegd zeggen genoeg. In een land als Polen zaaien boeren massaal eigen zaden en is de zadenindustrie minder machtig. Europese seedsavers zijn begonnen de situatie per land te inventariseren en er voor te zorgen dat nationale overheden de uitzonderingen die gunstig zijn voor het behoud van biodiversiteit, optimaal benutten.

Het is te hopen dat het nieuwe Europarlement de Commissie dwingt een totaal nieuwe wet te ontwikkelen, die recht doet aan meer moderne en duurzame inzichten. Nieuwe zadenwetgeving valt onder DG SANCO (het Europese ministerie van Gezondheid en Voedselveiligheid), dat wordt geleid door de nieuwe Eurocommissaris Andriukaitis. Hij een sociaal-democraat uit Litouwen, chirurg en voormalig dissident. Zijn standpunt ten aanzien van biodiversiteit en GMO’s moet nog blijken. Optimisten zouden verwachten dat zijn ervaring in het bestrijden van dictaturen van pas kan komen bij het bevrijden van de zadenmarkt.

Nog altijd is het voor veel Europese burgers onduidelijk hoe de besluitvorming in Brussel in zijn werk gaat, en wat de strategische momenten zijn om invloed uit te oefenen. Met name in het beginstadium van een wetsvoorstel, als extern advies wordt ingewonnen, heeft de bedrijfslobby vrij spel. Zo komt een voorstel tot stand, maar vóór de stemming in het Europarlement, wordt tweemaal onderhandeld met een comité van Europarlementariërs – waarna het voorstel al dan niet wordt aangepast. Zodoende komt een wetsontwerp tot stand waar een meerderheid van het Europees Parlement mee zal instemmen.

Van een deel van de Nederlandse Europarlementariërs is inmiddels het standpunt over zadenpolitiek en diversiteit bekend. Ze mogen overigens niet instemmen met voorstellen die een bedreiging vormen voor de biodiversiteit, is verleden jaar unaniem besloten door de Tweede Kamer. Aan ons de schone taak ze daar aan te houden, en ondertussen door te gaan met het in stand houden van biodiversiteit. Een mooi nieuw initiatief op dat gebied is de start van een Nederlandse Pro Species Rara, naar model van het succesvolle Zwitserse zadennetwerk. Daarover en meer kunnen we het hebben tijdens het aanstaande Reclaim the Seeds zadenweekend op 28 februari en 1 maart in Driebergen.