» » » Doorgaand verzet tegen EU-zadenwetgeving

Doorgaand verzet tegen EU-zadenwetgeving

Geplaatst in: Zaden - Nieuws | 0

free-our-seeds-portugal16-9Met de Verklaring van Wenen en druk op het Europees Parlement. Op 23 en 24 november jongstleden vond in Wenen een internationale bijeenkomst plaats in verband met de voorstellen voor de nieuwe Europese zadenwetgeving. Vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties uit elf Europese landen bespraken wat de implicaties van de nieuwe wet zullen zijn voor boeren, tuinders, verzamelaars, hobbytuinders, stadslandbouwprojecten en andere initiatieven en individuen die zich bezighouden met duurzame landbouw en instandhouding van de landbouwdiversiteit.

De bijeenkomst resulteerde onder meer in de gemeenschappelijke verklaring ‘Verklaring van Wenen’ waarin de noodklok wordt geluid, en waarin wordt opgeroepen tot actie voor behoud van  biodiversiteit. De verklaring is inmiddels door meer dan 40 organisaties uit heel Europa onderschreven. Ook zijn er enkele petities tegen het wetsvoorstel in omloop, die al door honderdduizenden Europeanen zijn ondertekend.

Zadenmarkt

De geldende Europese richtlijnen moeten worden vervangen door één bindende Europese wet, die geen ruimte laat voor nationale interpretatie. Betere efficiëntie is de officiële reden voor de nieuwe regulering die gaat bepalen welke zaden voortaan worden toegelaten op de Europese markt. De eerste versie van het wetsvoorstel werd op 6 mei 2013 uitgebracht door de Europese parlementaire commissie SANCO (consumenten en gezondheid). Het voorstel werd toegejuicht door de landbouwzadenindustrie, die sterk gedomineerd wordt door een handvol grote spelers, agrochemische reuzenbedrijven als Bayer en Monsanto. De vraag is wiens belang wordt gediend met de nieuwe wetgeving. Volgens critici kleven er belangrijke nadelen aan nieuwe wet, met ingrijpende gevolgen voor de toekomst van de landbouw en voedselzekerheid.

Reikwijdte

De nieuwe Europese wet gaat veel verder dan de huidige richtlijnen:

Zaden: Alle bijzondere, traditionele, diverse, beschermde zaden en teeltmateriaal, ook van wilde planten en bloemen, sierteelt, et cetera vallen onder de nieuwe regeling. Technisch bekeken bestrijkt de nieuwe wet alle 250.000 plantenvariëteiten die bekend zijn in Europa, in plaats van de circa 300 voornaamste landbouwrassen die onderwerp zijn van de richtlijnen.

Producenten:
De wet stelt strenge eisen aan alle producenten van zaden, inclusief kleine producenten, boeren die zaden van eigen oogst gebruiken of ruilen met andere boeren, tuiniers, verzamelaars, kortom iedereen die zaden aanbiedt. Helaas worden juist die onderdelen van het voorstel die betrekking hebben op duurzaamheid, diversiteit en het beschermen van de rechten van kleine spelers worden niet behoorlijk geregeld, maar vallen veelal onder ‘gedelegeerde handelingen’. Dit zijn onderdelen waarover de commissieleden na het aannemen van de wet kunnen besluiten, zonder verdere democratische raadpleging of interventie.

Herzieningen

Mede dankzij maatschappelijk protest zijn er inmiddels vele honderden amendementen (herzieningen) ingediend op het wetsontwerp, die de meest ingrijpende maatregelen iets afzwakken. Er worden uitzonderingen gemaakt voor zadennetwerken, kleinschalige ‘niche’ markten, hobbytuinders, liefdadigheid, kleine bedrijfjes en ‘niet commercieel’ gebruik. Maar deze uitzonderingen zijn boterzacht en slecht gedefinieerd. Nergens worden de rechten van boeren en tuinders gegarandeerd. De problemen beginnen zodra meer dan een piepkleine fractie van de markt wordt bediend. In feite betekenen deze beperkingen dat er enorme drempels worden opgeworpen rond de markt, zodat duurzame zaden of teeltmateriaal nauwelijks een groot marktsegment kunnen gaan vormen. Over wat wel en niet onder commerciële activiteiten valt is grote onduidelijkheid. Er zijn al verschillende interpretaties in de verschillende vertalingen van de wet geconstateerd, alleen al een begrip als commerciële activiteit is in elk land anders in de nationale wetgeving omschreven. Maar veruit het grootste probleem in alle talen blijft de achterhaalde definitie van wat een variëteit eigenlijk is.

Variëteiten versus diversiteit

Alleen officieel erkende variëteiten zullen worden toegelaten op de markt. Dat zijn in feite gewassen die zijn veredeld om aan industriële criteria (DUS – Gelijkvormigheid, stabiliteit, onderscheidbaarheid) te voldoen: gelijkvormig voor de teelt in grootschalige monoculturen. De genetische variatie van deze gewassen is beperkt en niet flexibel genoeg om klimaatverandering, veranderende ziektes en plagen op te vangen. Dergelijke industriële gewassen zijn productief dankzij dure technische input, chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest en zijn niet geschikt voor duurzame landbouw. Voor duurzame landbouw zijn juist gewassen nodig waar geen of weinig externe input voor nodig is: genetisch gevarieerde en evoluerende gewassen, die zich optimaal aanpassen aan lokale omstandigheden, met een brede resistentie tegen allerlei ziektes. Het zijn heterogene gewassen die niet onder de officiële, veel te nauwe en achterhaalde definitie van een variëteit vallen. Het is juist de diversiteit en de genetische variatie in rassen en populaties die essentieel zijn voor een toekomst met klimaatverandering! Om zaden op de markt te brengen moeten ze geregistreerd worden via een dure en omslachtige procedure, die niet realistisch is voor gewassen met een kleine omloop of beperkt teeltgebied. Veel ‘diverse’ en oude rassen, die hun nut ruimschoots bewezen hebben en de mensheid al generaties voeden, voldoen van nature niet aan de industriële criteria en kunnen daarom niet geregistreerd worden. Het zijn geen ‘variëteiten’ volgens de EU. De geschiedenis leert dat regulering van de zadenmarkt en verplichte registratie van variëteiten het eeuwenoude proces van veredeling door boeren verstoort. De markt wordt gesloten voor het leeuwendeel van de lokale variëteiten en gewassen die op kleinere schaal worden geteeld. Sinds de vorige eeuw is minimaal driekwart van de beschikbare variëteiten aan groenten en fruit verloren gegaan, en meer dan negentig procent van de belangrijkste akkerbouwgewassen. Veel boeren zijn van mening dat een variëteit waarvan zaden niet verhandeld mogen worden, uiteindelijk gedoemd is voorgoed te verdwijnen en. Deze EU-wet zal de resterende diversiteit op het land verder decimeren. Ondertussen blijft de vraag naar duurzaam geproduceerd voedsel zonder gif groeien. Het is een bloeiende markt, die veel kansen biedt voor werkgelegenheid en rurale ontwikkeling, met hoog ecologisch en economische potentieel. Maar de nieuwe wet tracht de consument in feite te ‘beschermen’ tegen diversiteit van aanbod en aanbieders op de markt. Of de consument daar baat bij heeft wordt sterk betwijfeld. Wel duidelijk is dat dergelijke maatregelen in het voordeel werken van de megaconcerns, die ‘hun’ zadenmarkt graag willen afschermen voor concurrentie. Overigens is de nieuwe zadenwet niet de enige bedreiging voor diversiteit in de landbouw. In juli dit jaar is begonnen aan het opstellen van een nieuwe vrijhandelsovereenkomst tussen de VS en de EU, de Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP), “The biggest trade deal in the World”. Het aanscherpen van het patent- en intellectueel eigendomsrecht speelt volgens uitgelekte documenten een belangrijke rol in de onderhandelingen, en dat zijn bij uitstek de middelen waarmee de megaconcerns hun greep op de markt verder verstevigen. Los daarvan werkt de EU ook aan een nieuwe Plant Health Regulation waarin verdere obstakels voor de diversiteit zijn te voorzien.

Saatgutplakat_finalDiversiteit op het land en op de markt!

Volgens de ‘seedsavers’ van de Europese Seed Sovereignty beweging zou het beste zijn als het hele proces van het registreren van variëteiten en de certificering van zaden vrijwillig zou worden, zodat oude landrassen, boerenzaden, diverse en heterogene variëteiten met open bestuiving niet worden achtergesteld. Zo niet, dan kan het voorstel maar beter worden teruggestuurd. Zij zien geen enkele rechtvaardiging om elke zadenproducent te dwingen eigen variëteiten, die onmogelijk aan de eisen kunnen voldoen, te registreren of te dwingen de zaden te laten certificeren. Maar voorop staat de eerste eis van de Verklaring van Wenen:  “Mensen, of het boeren of tuiniers betreft, mogen niet verplicht worden hun zaden en ander teeltmateriaal van uitsluitend commerciële aanbieders te kopen.“ Veel critici zijn het er over eens dat registratie alleen verplicht moet zijn voor variëteiten die met biotechnologische ingrepen en juridische restricties zijn belast. Een belangrijke vraag van een heel andere orde is of nieuwe genetisch gemanipuleerde gewassen als variëteit kunnen worden geregistreerd en via de achterdeur worden toegelaten op de Europese markt, zonder verdere democratische consultatie.

Besluitvorming

Het venijn zit hem in de details van deze wet, die inmiddels is uitgedijd tot een regeling die voor niemand helder meer is – met uitzondering wellicht van de juridische afdelingen van de megaconcerns. Het wetsontwerp was dan ook het resultaat van intensief lobbywerk door de zadenindustrie met hun machtig lobbyorgaan de ESA, de European Seed Association. Bekend is dat enkele van de betreffende EU beleidsmakers en rapporteurs een achtergrond in, of nauwe banden met de industrie hebben. Onlangs nog organiseerde EU rapporteur Silvestris  (AGRI) aan de vooravond van het parlementair commissieoverleg over de nieuwe zadenwet, samen met de ESA een feestelijk diner voor commissieleden en parlementariërs. Momenteel is de zadenwet dus nog in behandeling bij twee Europese parlementaire commissies, AGRI en ENVI (landbouw en milieu). Tot uiterlijk 11 december konden de leden van de AGRI-commissie herzieningen aanbrengen. In januari wordt er gestemd over de wijzigingen. Ook vanuit de commissies AGRI en ENVI gaan stemmen op het voorstel terug te sturen en het niet in deze vorm in behandeling te nemen. Mocht er toch overeenstemming worden bereikt over het voorstel en alle wijzigingen, dan kan het Europarlement er over gaan stemmen. Dat zal op zijn vroegst in het voorjaar van 2014 zijn. Maar er ontstaat steeds meer vertraging, waardoor de stemming wellicht pas na de EU verkiezingen van mei 2014 kan plaatsvinden, in najaar 2014. Het verzet tegen deze wet is groeiende in heel Europa. Op 20 januari zal er een opnieuw een internationaal protest in Brussel tegen de nieuwe zadenwet plaatsvinden, in oproep van boerenorganisatie Via Campesina. In de dagen daarna is een internationale bijeenkomst over de nieuwe wetgeving om de kritische organisaties te mobiliseren en een democratisch tegenwicht te bieden aan de industriële lobby. Uiteraard blijft het in zadenexporteur Nederland opvallend stil en laten mainstream media en politiek dit onderwerp links liggen. Ondertussen zijn de voorbereidingen voor het volgende Reclaim the Seeds zadenweekend van start gegaan. Op 8 maart 2014 gaat het loos in de Harense Hortus Botanicus (Groningen) met de grote zadenruilbeurs, workshops, informatie-uitwisseling, netwerk sessies, en tot slot een debat met als thema ‘de levende genenbank’: aan diversiteit kan iedereen een steentje bijdragen. Ook gaat binnenkort een Nederlandstalige versie van de internationale petitie tegen de EU zadenwet van start. In mei is er ook dit jaar de internationale March Against Monsanto, waar ook in Nederland vele duizenden demonstranten worden verwacht. Met hopelijk dit jaar een heldere boodschap voor de Nederlandse en Europese overheid om de rechten van burgers en kleine bedrijven niet te verkwanselen. 2014 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Year of Family Farming, de agrarische familiebedrijfjes die nog altijd het grootste deel van de mensheid voeden, maar ook in Nederland keihard moeten vechten om te overleven in tijden van globalisering en marktmonopolies. Het is maar goed dat steeds meer mensen beseffen dat een beter klimaat begint op je bord. ASEED Europe, december 2013.

Links:

* Het voorstel van de Europese parlementaire commissie SANCO in het Nederlands – http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0262:FIN:NL:PDF * Het voorstel van de Europese parlementaire commissie SANCO in het Engels – http://ec.europa.eu/dgs/health_consumer/pressroom/docs/proposal_aphp_en.pdf * Verklaring van Wenen in diverse talen: http://www.eu-seedlaw.net/ * Is the seed industry about to win a decisive victory in the battle over food chain control? – Corporate europe Observatory –  http://corporateeurope.org/blog/seed-industry-about-win-decisive-victory-battle-over-food-chain-control * Agriculture at a Crossroads – International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development – IAASTD – http://www.unep.org/dewa/agassessment/reports/IAASTD/EN/Agriculture%20at%20a%20Crossroads_Synthesis%20Report%20%28English%29.pdf * Trade and environmental review 2013, Wake up before it is too late, make agriculture truly sustainable now for food security in a changing climate – UNCTAD – http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/ditcted2012d3_en.pdf * DE WET VAN DE ZADEN, Waarom het beheer van zaden een collectief belang moet dienen – Oikos – http://www.bartstaes.be/pdf/De%20Wet%20van%20de%20Zaden.pdf * Promotiewebsite Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) – http://ec.europa.eu/trade/policy/in-focus/ttip/ * This transatlantic trade deal is a full-frontal assault on democracy – The Guardian on the TTIP – http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/nov/04/us-trade-deal-full-frontal-assault-on-democracy